Goede acute zorg betekent soms ook even vertragen
Op de spoedeisende hulp draait veel om snel handelen. Maar bij patiënten met kanker, zeker als zij niet meer beter kunnen worden, vraagt goede zorg soms juist om even stil te staan. Wat is er al besproken? Wat wil de patiënt zelf? Welke onderzoeken of behandelingen zijn nog zinvol? Internist-oncoloog Martine Thijs-Visser van het Ikazia Ziekenhuis vertelt over haar samenwerking met acute internisten, het belang van onderling overleg en waarom ook de manier waarop je slecht nieuws brengt veel verschil kan maken.
Bekijk de video met Martine Thijs-Visser
Je werkt als internist-oncoloog. Hoe kom je in je dagelijkse werk acute internisten tegen?
‘We zitten in dezelfde vakgroep, dus we werken veel samen. Vooral wanneer patiënten met kanker met acute klachten te maken krijgen. Vaak begint dat al met een telefoontje. Een patiënt belt bijvoorbeeld naar het ziekenhuis omdat hij zich niet goed voelt. Dan kijken we of we iemand zelf op de polikliniek kunnen beoordelen of dat de patiënt beter naar de spoedeisende hulp kan gaan. Als we iemand insturen, proberen we vooraf al een plan te maken. Wat speelt er? Waar moeten we op letten? En wat verwachten we van de beoordeling op de SEH? Daarna is er meestal contact met de acute internist over de bevindingen en het verdere beleid.
Maar het gebeurt natuurlijk ook dat iemand onverwacht op de SEH binnenkomt, bijvoorbeeld buiten kantooruren. Dan is het fijn dat we elkaar weten te vinden.’
Wat hebben jullie aan elkaars expertise?
‘De oncologische zorg wordt steeds specialistischer. Er zijn veel verschillende behandelingen en die kunnen ook weer specifieke complicaties geven.
Acute internisten hebben veel kennis van acute ziektebeelden. Tegelijkertijd zijn er soms dingen die zo specifiek zijn voor een bepaalde kankerbehandeling dat het prettig is om even met de oncoloog te overleggen. Je wilt voorkomen dat je iets over het hoofd ziet. Soms is een telefoontje al voldoende om samen te bepalen wat de beste aanpak is.
Dat vind ik ook het mooie aan die samenwerking. Je hebt allebei je eigen kennis en ervaring en kunt elkaar daarin aanvullen.’
Je hebt allebei je eigen kennis en ervaring en kunt elkaar daarin aanvullen.
Bij patiënten met kanker zijn vaak al afspraken gemaakt over hun behandeling. Hoe belangrijk is het dat die informatie beschikbaar is op de SEH?
‘Heel belangrijk. Zeker bij patiënten die palliatief behandeld worden of in hun laatste levensfase zitten. Met deze patiënten zijn vaak al gesprekken gevoerd over hun wensen. Wat willen ze nog wel? Wat willen ze niet meer? En wat is er afgesproken voor het moment dat hun gezondheid achteruitgaat? Die informatie staat vaak al in het medisch dossier. In HiX, het elektronisch patiëntendossier waarmee wij werken, kun je bijvoorbeeld informatie terugvinden over proactieve zorgplanning. Alleen moet je wel weten waar die informatie staat. En op een drukke SEH, waar je in korte tijd een patiënt moet beoordelen, is het niet altijd eenvoudig om alles terug te vinden. Ik denk dat daar nog winst te behalen valt. Niet omdat die informatie er niet is, maar omdat we er misschien nog beter gebruik van kunnen maken.’
Wat kan dat in de praktijk betekenen voor een patiënt?
‘Dat je beter kunt aansluiten bij wat iemand zelf wil. Stel dat een patiënt al uitgebreid met zijn hoofdbehandelaar heeft gesproken over de laatste levensfase. Dan wil je niet dat op de SEH alles opnieuw besproken moet worden, terwijl er misschien al duidelijke afspraken liggen. Het gaat ook om de persoonlijke omstandigheden van iemand. Hoe staat een patiënt in het leven? Wat is voor diegene belangrijk? Dat kan allemaal meespelen in de keuzes die je maakt. Het helpt enorm als je als arts die informatie bij de hand hebt.’
Op de SEH is snelheid belangrijk. Toch zeg je dat het soms juist goed is om even te vertragen. Wat bedoel je daarmee?
‘Op de spoedeisende hulp ben je gewend om snel te handelen. Dat moet natuurlijk ook, want patiënten komen daar met acute klachten en je wilt zo snel mogelijk weten wat er aan de hand is. Maar bij iemand die palliatief behandeld wordt of in de terminale fase zit, is het soms goed om eerst even stil te staan bij de vraag wat je met een onderzoek wilt bereiken. Moet je nog bloed afnemen? Heeft een scan toegevoegde waarde? En verandert de uitslag eigenlijk nog iets aan de behandeling? Dat zijn vragen die je jezelf kunt stellen. Want je wilt voorkomen dat je onderzoeken doet die voor een patiënt weinig meer opleveren, terwijl ze wel belastend kunnen zijn. Juist in die situaties is het heel prettig om even met de hoofdbehandelaar te schakelen. Die kent de patiënt en weet vaak welke afspraken er al zijn gemaakt. Soms blijkt dat er andere mogelijkheden zijn dan je in eerste instantie zou denken.
Ik merk dat onze acute internisten dat overleg ook regelmatig zoeken. Dat werkt heel prettig.’
Je wilt voorkomen dat je onderzoeken doet die voor een patiënt weinig meer opleveren, terwijl ze wel belastend kunnen zijn.
Je hebt het over passende zorg. Speelt de drukte op de SEH daarbij ook een rol?
‘Natuurlijk. Op een SEH wil je door. Er zijn patiënten die wachten, onderzoeken die aangevraagd moeten worden en je wilt de doorstroom goed laten verlopen. Daardoor ben je gewend om bepaalde stappen snel in gang te zetten. Dat is in veel situaties ook precies wat nodig is.
Maar bij patiënten in de laatste levensfase kan het soms beter zijn om niet meteen dat hele traject te starten. Om eerst te overleggen en te kijken wat op dat moment nog zinvol is. Dat is niet alleen belangrijk voor de patiënt, maar ook als je kijkt naar de inzet van zorg en middelen. Je wilt uiteindelijk zorg leveren die echt iets toevoegt.’
Een ander onderwerp dat je belangrijk vindt, is het vertellen van slecht nieuws op de SEH. Is dat eigenlijk wel de juiste plek?
‘Het is natuurlijk niet altijd de plek die je zou wensen voor zo’n gesprek. Maar soms ontkom je er niet aan. De SEH is een drukke omgeving. Er lopen mensen rond, telefoons gaan en er gebeurt van alles tegelijk. Tegelijkertijd moet je soms juist daar vertellen dat iemand ernstig ziek is of dat de vooruitzichten slecht zijn. Wat we van patiënten terugkrijgen, is dat ze zich zo’n gesprek vaak heel goed blijven herinneren. Hoe het nieuws werd verteld, maar ook de omstandigheden waarin dat gebeurde. Dat maakt het belangrijk om je bewust te zijn van de omgeving waarin je zo’n gesprek voert.’
Juist omdat zo’n moment voor patiënten en hun naasten zoveel impact heeft, vind ik het belangrijk om daar aandacht voor te blijven houden.
Wat kun je als arts doen als de omstandigheden niet ideaal zijn?
‘Soms zijn het heel kleine dingen die verschil kunnen maken. Je kunt bijvoorbeeld kijken of je telefoon even door een collega kan worden overgenomen. Of er een rustige plek beschikbaar is en of de naasten van de patiënt bij het gesprek kunnen zijn. Ook de periode direct na het gesprek is belangrijk. Kan een verpleegkundige misschien nog even bij de patiënt en zijn familie blijven? Is er ruimte om vragen te stellen of om het nieuws even te laten bezinken?
Ik realiseer me heel goed dat dit op een drukke SEH niet altijd gemakkelijk is. En ik denk dat iedereen die daar werkt ook echt zijn best doet om dit zo goed mogelijk te begeleiden. Maar juist omdat zo’n moment voor patiënten en hun naasten zoveel impact heeft, vind ik het belangrijk om daar aandacht voor te blijven houden.’
Wat zou je willen meegeven over de samenwerking tussen oncologen en acute internisten?
‘Vooral dat we elkaar blijven opzoeken. De zorg wordt steeds ingewikkelder en niemand kan overal alles van weten.
Bij patiënten met kanker, en zeker bij patiënten in de palliatieve fase, kan het helpen om even te overleggen. Wat weten we al over deze patiënt? Wat is er eerder besproken? En welke zorg past op dit moment het beste?
Ik vind dat we dat in ons ziekenhuis al heel prettig doen. We bellen elkaar gemakkelijk en denken met elkaar mee. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde, namelijk dat de patiënt de zorg krijgt die op dat moment nodig is.’
Tot slot: wat maakt jouw werk als internist-oncoloog zo leuk?
‘Wat ik leuk vind, is dat ik tijdens mijn diensten ook nog steeds met de volle breedte van de interne geneeskunde te maken krijg. Daardoor kom ik soms ziektebeelden tegen waarbij ik zelf ook weer even goed moet nadenken. Dan moet ik iets opzoeken of overleg ik met een collega. Dat houdt je scherp. Ik vind het juist leuk om elkaar vragen te stellen. Hoe pakken we dit aan? Wat is in deze situatie verstandig? Ook met de acute internisten heb je dat soort gesprekken. Dat maakt het werk afwisselend. En je blijft van elkaar leren.’